Waarom de lucht goud en blauw kleurt tijdens de schemering

Voor veel mensen is het een bijzonder moment van de dag: de opkomst of ondergang van de zon, oftewel de schemering. De schemering luidt een nieuwe dag of nacht in en heeft iets geheimzinnigs. Twee fenomenen die typisch zijn voor deze momenten zijn het zogenoemde gouden uur en blauwe uur.

Het gouden uur is de periode vlak voordat de zon achter de horizon verdwijnt. Door de lage stand van de zon worden eerst lage wolken beschenen en later ook middelbare en hoge wolken. Dat kan zorgen voor de bekende warme gloed aan de hemel.

Lichtstralen
Die gele, oranje en rode kleuren ontstaan door verstrooiing van zonlicht in de atmosfeer. Wanneer de zon laag staat, moeten de lichtstralen een langere weg door de atmosfeer afleggen. Onderweg botsen ze op luchtdeeltjes, stof en vocht. Blauw licht wordt daarbij sterker verstrooid dan rood licht. Daardoor blijft er relatief meer rood, oranje en geel licht over.

Bij zonsopkomst doet dit fenomeen zich in omgekeerde volgorde voor.

Het blauwe uur
Als de zon verder onder de horizon zakt, verandert het licht opnieuw. De zon is dan niet meer direct zichtbaar, maar de atmosfeer wordt nog wel verlicht. Doordat het zonlicht een lange, schuine weg door de atmosfeer aflegt, blijft vooral blauw licht zichtbaar.

Ozonlaag
Daarbij speelt ook de ozonlaag een rol. Die neemt een deel van het licht op, terwijl blauw licht relatief sterker overblijft. Dit effect staat bekend als Chappuis-absorptie, genoemd naar de ontdekker. Het blauwe uur duurt in onze streek meestal geen vol uur, maar eerder ongeveer een half uur.

Extra sfeer
Voor fotografen zijn het gouden en blauwe uur vaak momenten om beelden extra sfeer te geven. Ook kunstenaars lieten zich hierdoor inspireren, onder wie Max Klinger met zijn schilderij Die blaue Stunde.