Column Clementie: Kunst-grap

De wekelijkse column van Raymond Clement. Deze week: Kunst-Grap

Kunstmatig. Artificieel. Woorden die steeds vaker in onze taalgebruik voorkomen. Maar maak van kunstmatig of artificieel een bijvoeglijk naamwoord en plak er zelfstandige naamwoorden achter als; kaas, leven of liefde, dan is de kans aanwezig dat bij menigeen een zekere negatieve connotatie ontstaat.

Je moet er toch niet aan denken, artificiële kaas. Zeker niet in een land waar kaasdrager tot een ere-titel werd en door minimaal het halve Aziatische continent op de foto is gezet. Kunstmatige kaas. Vloek dan liever in de kerk, preekt een dominee in Alkmaar. Artificiële kaas. Uitzondering maken we in fastfoodketens. Maar als het gehele assortiment aan een stekker groeide, proef je het verschil niet meer.

Terug naar de essentie. We stellen vast dat; kunstmatig in combinatie met kaas, leven en liefde enig ongemak oproept. Terwijl de combinatie met intelligentie inmiddels volledig is ingeburgerd. Wees gerust, IT’er en adepten der moderniteit; er volgt geen vernietigende literaire barrage op alles dat ChatGPT heet. Wat volgt is een liefdevol pleidooi voor de menselijkheid. Ik ben ervan overtuigd dat afstandelijk rekenkundige snelheid ons kan helpen om complexe planningen te realiseren. Van wegenbouw tot reisorganisatie, van personele planningen tot accountancy. Processen met een gewenste afstandelijkheid kunnen versneld. De vraag die dan rest; wat gaan al die mensen doen als hun werk wordt vervangen? Men kan immers niet allemaal columnist worden.

Het is dus niet de vraag of processen die meer een menselijke “touch” vragen vervangen kunnen worden. Het antwoord daarop is ongetwijfeld; Ja. De wedervraag gesteld; moet we dat dan willen? Het ontwerp van de kunstenaar wint het toch met gemak van de platitude die het AI gegenereerde plaatje is. De kunstmatige zoetgevooisde vormigheid redt het niet tegen de meerlaagheid, opgebouwd door de artiest. Taalprogramma’s verslechteren lazen we recentelijk. Garbage in, Garbage out is dan de verklaring. Groot risico is echter dat de garbage in het taalprogramma zo wordt vermalen dat de uitkomst kleine garbagedeeltjes in zich heeft, die steeds minder herkend worden.

Ik probeerde recentelijk ChatGPT als therapeut. Ik had mijn deurtje naar mijn diepste wezen nog niet geopend of de regel dicteerde; Hallo Raymond, zal ik binnen een straal van 2km op zoek gaan naar een hoge brug? Ik schrok. ChatGPT niet en vervolgde; Op 400 meter een bouwmarkt, henneptouw, 10 meter, 79,95. Dat is wel duur, was mijn antwoord. Dan zoek ik verder naar de brug. Deze laatste grap is niet door ChatGPT verzonnen, maar door mij. Een mens. ChatGPT zoekt een patroon. Humor zoekt de onderbreking. Humor vereist incongruentie in combinatie met nuance, timing en culturele contextualisering. Een grap, een lach mag nooit kunstmatig zijn. Nu kan het zijn dat u de grap niet leuk vindt. Maar dat maakt het nog niet het werk van ChatGPT. U zou een prompt kunnen invullen: ChatGPT, waar kan ik wel leuke stukjes vinden?”